چهارشنبه سوري باتمام لذتي كه در كودكي بسياري از ما باقي و نيزخاطراتي فراموش نشدني را به يادگار گذاشته با گذشت دو دهه از آن خاطرات شيرين تبديل شده به ميدان جنگ؛ جنگي كه دشمن فرضي آن كسي است كه با پرتاب اولين نارنجك دستي هيجانات خود را خالي مي‌كند.

الان چهارشنبه سوري ديگر آن مراسم قاشق‌زني و فال‌گوش ايستادن را براي پدر و مادرها تداعي نمي‌كند. چهارشنبه سوري يعني لرزه به تن افتادن و ساعت‌ها در خيابان ماندن. يعني منفجر شدن مواد محترقه زير چرخ‌هاي اتوبوس و به صدا درآمدن دزدگير ماشين‌ها. موسيقي اين فيلم ترسناك جنگي صداي «...سوختم... سوختم...» جوان يا نوجواني است كه در يك بازي خشن، نارنجك دستي در دستانش مي‌تركد و تيتراژ پاياني آن هم مي‌شود ماجراي پيرمردي كه از صداي ناگهاني تركيدن كپسول سكته مي‌كند و در كنار خيابان‌ مي‌ميرد.

تك‌تك خبرهاي چهارشنبه سوري سال87 را كه مرور مي‌كنيم تمام اين لحظات تلخ را مي‌توان از نگاه مسئولاني كه در اين شب در آماده‌باش بودند تا حادثه ناگواري روي ندهد،‌ ديد. با تمام تدابيري كه از سوي سازمان‌هاي مختلف انديشيده شد، آمارهاي سال 87، 139 حادثه را در اين سال نشان مي‌دهند كه 92 مصدوم در بيمارستان بستري شدند و دو نفر كه بر اثر شدت جراحات وارده مردند، و اين، آخر اين تراژدي مرگبار بوده است.

از يك ماه مانده به اسفندماه علي‌اصغر يزداني، معاون پرورشي و تربيت‌بدني وزير آموزش‌وپرورش خبر از تشكيل كميته پيشگيري در هر استان درخصوص كاهش اثرات حوادث و سوانح مرتبط با آتش‌سوزي و تدابير امنيتي در مدارس را داد. به اين صورت كه بخشنامه‌اي به سازمان‌هاي آموزش و پرورش استان‌ها ابلاغ شد كه بر اساس آن مقرر شد كميته پيشگيري استان با موضوع كاهش اثرات حوادث و سوانح مرتبط با آتش‌سوزي و تدابير ايمني در مدارس تشكيل شود.

اين كميته با ساختار تشكيلاتي رئيس سازمان آموزش و پرورش استان به عنوان رئيس‌ كميته، معاون برنامه‌ريزي، معاون پرورشي و تربيت‌بدني، معاون آموزشي، مديركل نوسازي مدارس، واحد بازرسي، كارشناس سلامت، حراست، كارشناس انجمن اوليا و مربيان، نمايندگان استانداري، آتش‌نشاني و هلال احمر در همه استان‌ها تشكيل شد.

البته در اين زمينه شهرداري تهران نيز وارد عمل شد به‌گونه‌اي كه در سال87 شهرداري تهران براي اجراي مراسم چهارشنبه آخر سال 66 نقطه را در مناطق 22گانه تهران مشخص كرد تا همه چيز تحت كنترل سازمان‌هاي مسئول باشد.
سردار عزیزالله رجب‌زاده، فرمانده سابق انتظامی تهران بزرگ گفته بود در ماه‌های گذشته 167 فروشنده مواد محترقه در تهران شناسایی و دستگیر شدند و پلیس در 36 نقطه شهر که سال‌های گذشته بیشترین تجمعات و حوادث در آنها بود، مستقر شده است.

سرهنگ خانچرلی، معاون عملیات فرماندهی انتظامی تهران بزرگ نيز گفته بود: «بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده و به منظور کنترل جرایم خشن همه مناطق جرم‌خیز و حادثه‌ساز پایتخت تا سال آینده از طریق مانیتور و دوربین به صورت لحظه‌ای کنترل می‌شود. این طرح به منظور رصد کردن لحظه‌ای جرایم و تسریع در رسیدن عوامل انتظامی در زمان وقوع جرم صورت می‌گیرد.»

 

معاون عملیات فرماندهی انتظامی تهران بزرگ درباره برنامه‌های پلیس تهران در شب چهارشنبه آخر سال87 نيز گفته بود كه تا كنون بیش از 251 تن از انواع مواد اولیه تولید مواد محترقه در انبارهای صنوف مختلف توقیف شده تا پس از گذشت از این روز در اختیار خریداران قرار گیرد. با اتحادیه رنگفروشان درخصوص عدم فروش اکلیل و سرنج به نوجوانان و کسانی که هیچ ارتباطی با حرفه نقاشی ندارند، هماهنگی‌های لازم انجام شده است.

سرهنگ مهدی احمدی، رئیس مرکز اطلاع‌رسانی وقت فرماندهی انتظامی تهران بزرگ نيز در شب چهارشنبه آخر سال87 از کشف و ضبط بیش از دو میلیون ماده محترقه در سطح شهر تهران خبر داده بود.
در اين رابطه محمود سالاركيا، معاون دادستان تهران نيز گفت: «در 18 ناحيه دادستاني تهران، يك بازپرس و يك داديار به صورت كشيك شبانه‌روزي به بررسي حوادث و تخلفات چهارشنبه‌سوري مي‌پردازند.

اخلالگران چهارشنبه پايان سال تا پايان تعطيلات با قرار‌هاي سنگين بازداشت مي‌شوند. خودروهاي متخلفي كه اقدام به راهبندان، حركات نامتعارف و آكروباتيك كنند نيز تا پايان تعطيلات نوروزي توقيف مي‌شوند.»
از همان ساعات اوليه شروع چهارشنبه سوري هر بار آمار مصدومان و حوادث بالا مي‌رفت به گونه‌اي كه سازمان آتش نشاني در جمع‌بندي حوادث اين سال به خبرنگاران گفت: «آتش‌نشانان در شب چهارشنبه آخرسال به 135حادثه در تهران بزرگ امداد‌رساني كردند كه از اين آمار 57 مورد مربوط به موضوع مواد محترقه در پايتخت بوده است.»

 

به گفته مدير روابط عمومي وقت سازمان آتش‌نشاني تهران بزرگ، حوادث چهارشنبه‌سوري به وقوع آتش‌سوزي‌هاي جزئي در پنج واحد مسكوني و دو دستگاه خودرو در معابر منجر شد. براساس آمارهاي اين سازمان تعداد حوادث چهارشنبه ‌سوري در سال 83، 273 حادثه در سال 84، 293 حادثه و در سال 85، 198 حادثه بوده است. شمار اين آمار در سال 86 به 150 حادثه رسيد كه حوادث شب‌ چهارشنبه‌ سوري سال 87 نسبت به سال 86 روند رو به كاهشي را نشان مي‌دهد.

 
همچنين در اين رابطه دكتر محمدرضا منتظر، رئيس اتاق بحران نيز از مصدوم‌شدن 139 نفر در كشور در مراسم چهارشنبه‌سوري تا ساعت 22 شب چهارشنبه‌سوري خبر داده و گفته بود: «از اين تعداد 79 نفر در استان تهران و 60 نفر در استان‌هاي ديگر مصدوم شدند.» به گفته‌ دكتر منتظر استان‌هاي تهران، كرمانشاه، خوزستان و اصفهان و مشهد به ترتيب بيشترين ميزان مصدومان شب چهارشنبه‌سوري 87 را تا ساعت 22 شب به خود اختصاص داده بودند.

مركز فوريت‌هاي پزشكي تهران(اورژانس) نيز در موردحوادث چهارشنبه سوري سال87 گزارش داد: «چهارشنبه‌ سوري 87 در تهران 92مصدوم در پي داشت كه امدادگران اورژانس 26 مصدوم را به بيمارستان‌هاي پايتخت منتقل كردند. همچنين 38 مصدوم نيز پس از تماس با مركز اورژانس تهران پيش از رسيدن امدادگران توسط مردم به مراكز درماني منتقل شده‌ بودند و 27 نفر ديگر نيز در محل به صورت سرپايي امدادرساني شدند.

 

بنا براين گزارش در شب چهارشنبه سوري، شهروندان تهراني دچار 54 مورد سوختگي، چهار مورد عارضه قلبي، يك قطعي عضو، هفت مورد تروما، دو مورد تشنج و يك مورد مشكل تنفسي و 21مورد نيز آسيب‌هاي گوناگون ديگري همچون ضرب‌ديدگي پا و دست شدند و مناطق نازي‌آباد، پيروزي و خاوران بيشترين مصدوم را در شب‌ چهارشنبه‌ سوري در تهران دارا بودند.

اما سردار ساجدي‌نيا، معاون سابق عمليات نيروي انتظامي از دستگيري دو هزار نفر توسط پليس در شب چهارشنبه سوري در سطح كشور خبر داد و گفت: «ميزان دستگيري‌هاي سال 87 نسبت به چهارشنبه سوري سال 86، 20 درصد كاهش داشته است و بيشتر افراد دستگير شده با اخذ تعهد آزاد شده و مابقي به مراجع قضايي معرفي شده‌اند. در واقع حوادث چهارشنبه‌ آخر سال 87 كاهش 65 درصدي داشته است.»

عبدالجليل كلانتر هرمزي، رئيس مركز فوق‌تخصصي جراحي پلاستيك 15 خرداد بعد از حوادث چهارشنبه سوري سال87 اعلام كرد با وجود كاهش تعداد سوختگي‌ها در چند سال اخير، شدت و ميزان درجه اين سوختگي‌ها بالا رفته است. آمار سوختگي‌هاي چهارشنبه سوري سال 86كه در مركز 15 خرداد پذيرش شده بودند 24 مورد بود كه بيش از 70 درصد آنها بستري شدند و تحت عمل جراحي قرار گرفتند. او در اين باره گفته بود: «بيشتر سوختگي‌ها در ناحيه دست و صورت اتفاق مي‌افتد.»

حميد صالحي، رئيس بيمارستان سوانح و سوختگي شهيد مطهري نيز گفت: «متوسط درجه سوختگي‌هاي چهارشنبه‌سوري سال 87، 15درصد بود و شدت سوختگي‌ها نسبت به سال 86 افزايش يافته است. بيشترين درصد سوختگي 36درصد بود كه بيمار بر اثر انفجار مواد منفجره از ناحيه دست‌ و هر دو چشم دچار سوختگي شديد شده بود. تعداد مصدومان پذيرش شده و شدت جراحات نسبت به سال 86 افزايش دارد.

 

سال 87 مشكل اصلي حوادث چهارشنبه سوري، انفجار مواد منفجره بود كه تعداد زيادي از حادثه‌ديدگان را دچار آسيب كرده بود اما بيشتر آنان به صورت سرپايي درمان شدند. از بين 42 مصدوم پذيرش شده در بيمارستان مطهري 35 نفر بر اثر انفجار مواد محترقه و هفت نفر بر اثر سوختگي با شعله پذيرش شدند. بيشترين سن پذيرش‌شدگان نيز50 سال و كمترين آنها دو ساله بود.»

اما با وجود آمارهايي كه توسط سازمان آتش‌نشاني و فوريت‌هاي پزشكي در سال87 از مصدومان حوادث چهارشنبه‌سوري اعلام شده بود محمدرضا منتظر خراساني، رئيس ستاد عمليات بحران وزارت بهداشت تعداد كل مصدومان چهارشنبه‌سوري سال 87 را 306 نفر اعلام كرد كه 55 درصد نسبت به سال قبل كاهش داشته است. او در اين باره گفته بود آمار نهايي وزارت بهداشت نشان مي‌دهد، حوادث چهارشنبه‌سوري سال 87 در مجموع 306 مصدوم در سراسر كشور داشت كه بيشترين ميزان آن در قطب تهران و كمترين ميزان آن در قطب آذربايجان شرقي گزارش شده است.

ستاد عمليات بحران، وزارت بهداشت كشور را به هشت قطب مختلف تقسيم كرده بود كه در اين ميان قطب تهران با 146 مصدوم بيشترين ميزان آسيب‌ديدگان را به خود اختصاص داد. بعد از تهران بيشترين ميزان مصدومان به ترتيب از قطب‌هاي كرمانشاه، فارس، خراسان رضوي و اصفهان گزارش شده است و كمترين ميزان آن مربوط به منطقه آذربايجان شرقي است كه با تحت پوشش داشتن استان‌هاي آذربايجان غربي و اردبيل 13 مصدوم را در چهارشنبه آخر سال داشتند.
رئيس ستاد عمليات بحران وزارت بهداشت همچنين اعلام كرده بود كه از مجموع 146مصدوم در قطب تهران، 109 نفر در شهر تهران بودند.

بنا به گفته رئيس ستاد عمليات بحران وزارت بهداشت در آمار اورژانس كشور هيچ مورد فوتي در حوادث چهارشنبه‌سوري ثبت نمي‌شود اما بر اساس اعلام سازمان پزشكي قانوني يك مورد فوتي چهارشنبه‌سوري سال87 در يكي از بيمارستان‌هاي تهران تاييد شده است. بيشترين ميزان آسيب در حوادث چهارشنبه سوري آسيب در ناحيه دست، پا، چشم و صورت بوده است.

علت كاهش تعداد موارد مصدوميت در چهارشنبه سوري سال87 فرهنگ سازي و آموزش مردم و به خصوص جمع‌آوري وسايل خطرناك آتش بازي و توزيع وسايل كم‌خطر و استاندارد در بين مردم بود كه توسط خانواده‌ها استفاده مي‌شد و خطري نداشت. از سال87 در سراسر كشور وسايل ترقه و آتش بازي استاندارد و با قيمت مناسب در اختيار مردم بود و شهروندان نيازي نداشتند تا وسايل آتش بازي را به صورت دست ساز در خانه بسازند و همين امر موجب كاهش چشمگير تعداد موارد مصدوميت در چهارشنبه سوري اين سال بود.

 

بر اساس آمار منتشرشده 45 درصد آسیب‌دیدگان ناشی از حوادث چهارشنبه‌سوری سال 87 دانش‌آموزان و دانشجویان بوده که 80 درصد پسر و 20 درصد دختر بودند. عابران و تماشاچیان 32 درصد قربانیان حوادث شب چهارشنبه سوری را تشکیل می‌دادند. در چهارشنبه‌سوری سال 87، 63.5 درصد حوادث حین بازی با ترقه و 26.7 درصد نیز حین عبور برای عابران اتفاق افتاده و همچنین 6.1 درصد حوادث نیز متوجه تماشاچیان آتش بازی شده است.

ترقه‌بازی، بازی با نفت و چوب و بنزین، آتش‌بازی و انفجار نارنجک به ترتیب مهم‌ترین عوامل حوادث چهارشنبه‌سوری بوده است. اما با وجود تدابير اتخاذ شده توسط سازمان‌هاي مسئول بر اثر حوادث شب چهارشنبه آخر سال دست‌های دو پسربچه در محله‌های نارمک و نازی‌آباد تهران قطع شد.

آناهيتا استادي