نمايندگان مردم در خانه ملت، روز گذشته در صحن علني مجلس به كليات لايحه بودجه راي مثبت دادند و اين در حالي است كه اين لايحه در روزهاي گذشته همچون ديروز، انتقادات بسياري را به خود وارد ديده بود و اين انتقادات به طور مداوم از سوي بسياري از نمايندگان كشور مطرح مي‌شد اما در نهايت به تصويب كليات لايحه بودجه منجر شد.

در اين ميان فرآيندي كه به تصويب بودجه سنواتي كشور در كنار اين انتقادات منجر مي‌شود مورد بحث و تحليل است. بررسي چگونگي فرآيند منجر به تصويب بودجه سنواتي كشور در مجلس از دو زاويه ممكن است.

زاويه نخست، نگرش بايسته‌اي است كه بايد به لايحه بودجه وجود داشته باشد و براساس آن نمايندگان راي دهنده به لايحه بودجه مسائل كلان و متغيرهاي سياست‌هاي كلان اقتصادي را مد نظر قرار دهند. متغيرهاي كلاني، همچون اشتغال، تورم، نرخ سرمايه‌گذاري، اندازه بيكاري، تراز پرداخت‌هاي كشور، حجم دولت و سياست‌هاي پولي، ارزي و مالي كشور بايد مورد توجه قرار بگيرند.

نگاه دوم اين است كه نمايندگان راي دهنده بخش‌هاي جاي گرفته در قالب اقتصادكلان را مورد ملاحظه قرار دهند و براساس آن تصميم‌گيري كنند.
به عنوان مثال توجه به بخش امور عمومي، توجه به بخش اجتماعي يا توجه به اقشاري از مردم همچون بازنشستگان و همچنين توجه به عمران مناطقي از كشور كه دچار محروميت هستند. آنچه ناظران بيروني از مجلس انتظار دارند اين است كه نگاه اول در فرآيند منجر به تصويب بودجه متجلي شود و نمايندگان فارغ از نكات مثبتي كه در لايحه بودجه وجود دارد با در نظر گرفتن وضعيتي كه متغيرهاي كلان به واسطه اجراي بودجه به خود مي‌گيرند، در خصوص تصويب يا رد لايحه بودجه قضاوت و اظهارنظر كنند.

اما آنچه در مجلس غالب است عمدتا نگرش‌هاي غيركلان يا نگرش‌هاي غيرمعطوف به متغيرهاي كلان است. نمايندگان با توجه به اقشار مردم يا مناطق كشور اموري را كه احساس مي‌كنند گشايشي در كار آن اقشار يا مناطق كشور ايجاد مي‌كند را مثبت ارزيابي مي‌كنند و معمولا در واقع فارغ از آثار كلان آن اقدامات بخشي يا منطقه‌اي لايحه بودجه را در كليات تصويب مي‌كنند.

با اين استدلال كه اگر اين لايحه بودجه تصويب نشود بخش‌هاي مورد نظر از توجهاتي كه به آنها شده است محروم خواهند ماند. البته نگاه كميسيوني نيز در بررسي‌هاي بودجه وجود دارد به اين معني كه اعضاي كميسيون وقتي احساس كنند كه در قالب بودجه به بخش مورد نظر آنها توجه شده - به عنوان مثال به بخش فرهنگي توجه ويژه شده است- بيش از اين معطل بررسي رابطه بين توجه به بخش مورد نظر با متغيرهاي كلان نمي‌مانند و با رويكرد مثبت به كليات توجه مي‌كنند و به آن راي مثبت مي‌دهند.

اين واقعيتي است كه در سيستم تصميم‌گيري قوه مقننه كشور وجود دارد. به همين دليل تجربيات گذشته نشان مي‌دهد كه در هيچ دوره‌اي لوايح بودجه سنواتي كشور توسط نمايندگان مجلس رد نشده و كليات تمامي لوايح بودجه تقديم شده به مجلس مورد تصويب قرار گرفته‌اند و اين در حالي است كه انتقادات بسياري از سوي راي‌دهندگان به لايحه وارد است و اين انتقادات در مجلس نيز مطرح مي‌شود اما در نهايت كليات لايحه بودجه به تصويب مي‌رسند.
حسن سبحاني
استاد اقتصاد دانشگاه تهران