یکی از مهم­ترین مسایلی که در سال­های اخیر، به­ویژه در حوزه­ی گردش­گری، مطرح بوده، به شیوه­ی برخوردی باز می­گردد که در فرودگاه­های برخی از کشورهای جهان با گردش­گران، زوار، مهاجران و به­طور کلی مسافران ایرانی انجام می­گیرد.

باید گفت چنین روندی که شامل انگشت­نگاری، مردمک­نگاری (اسکن چشم)، بازرسی دقیق بدنی و برخی موارد دیگر می­شود، موضوع تازه­ای نیست و سال­ها است که در ایالات­متحده­ی امریکا ـ و نیز بعضی دیگر از کشورهای اروپایی ـ در مورد ساکنان ایران و چند کشور دیگر صورت می­گیرد؛ اما با کمال تاسف باید گفت که از تابستان 1387، شاهد شکل­گیری رفتارهایی توهین­آمیز، نسبت به مسافران ایرانی در کشورهای منطقه و برخی از همسایه­های ایران بوده­ایم و چنین رفتارهایی تا به امروز همواره گسترش یافته­اند.

طی این مدت، گزارش­های گوناگونی از برخوردهای تند، خشونت­بار و ناپسند ماموران مرزی کشورهایی چون ترکیه، آذربایجان، عراق، عربستان، و امارات متحده­ی عربی منتشر شده­اند که به­خوبی، بدرفتاری­های صورت گرفته با مسافران ایرانی، به­ویژه در فرودگاه­های امارات را نشان می­دهند. رفتار ناشایست اماراتی­ها با گردش­گران کشورمان، تا آن­جا پیش رفته که اعتراض نمایندگان جلس شورای اسلامی را نیز برانگیخته و بنا به گزارش خبرگزاری ایرنا، مخبر کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، اظهار داشته­است که: «اگر مسؤولان و وزارت امور خارجه نسبت به رفتار ماموران اماراتی برخوردی متناسب و جدی انجام ندهند، مجلس وظیفه­ی خود می‌بیند که وارد عمل شود». از سوی دیگر نیز، جواد جهانگیرزاده، یکی از اعضای این کمیسیون بر این عقیده است که: «بر خلاف گزارش­های وزارت امور خارجه که برخوردهای تحقیرآمیز با ایرانیان در فرودگاه دبی را موردی و مقطعی ذکر می‌کند، اظهارات مسافران نشان می­دهد این کار به یک روند عادی تبدیل شده­است». افزون بر این، اخبار گوناگونی که به­تازگی، از برخوردهای نامناسب ماموران عربستان با حجاج ایرانی به­گوش می­رسند هم، نشانی از بهبود در روند برخورد با ایرانیان را به­همراه ندارند. رفتار بد و ناشایست با زایران ایرانی در عربستان سعودی تا آن­جا پیش رفته و ادامه داشته­است که نماینده­ی ولی فقیه در حج را به واکنش واداشته و وی گزارشی را به وزارت امور خارجه در رابطه با بدرفتاری‌ها با زوار ایرانی ارایه داده­است. این در حالی است که مسؤولان سعودي بارها اطمينان داده­اند بدرفتاري با زایران ايراني را پايان خواهند داد، اما شواهد موجود حاکي است اين بدرفتاري­ها در قالب­هاي مختلف هم­چنان ادامه دارد. برخورد بد ماموران سعودي به هنگام ورود زوار ايراني به عربستان، مساله­اي است که همواره هزاران زایر ايراني خانه خدا را در بدو ورود به اين سرزمين آزار مي­دهد. انگشت­نگاري، برخورد توهين آميز با زایران به­ويژه زنان، و معطلي چند ساعته در سالن­هاي بسيار کوچک و محدود از جمله­ی اين موارد هستند.

مورد دیگر نیز به رفتار جمهوری آذربایجان با مسافران ایرانی باز می­گردد: در باکو مسافران ایرانی برای مدت­های زیادی در فرودگاه­ها معطل می­شوند و برخوردهای صورت­گفته، نشان چندانی از احترام و شایستگی را با خود ندارد. هم­چنین، اخبار گوناگون حاکی از آن­اند که پليس مرزي جمهوري آذربايجان به بهانه­هاي گوناگون رشوه­هاي متعددي را از مسافران ايراني مطالبه مي­كند و اين حركت غيرقانوني موجب اعتراض مسافران ايراني نسبت به مسؤولان سفارت ايران در باكو شده­است.   

در شرایطی که نقش مستقیم و اصلی در حمایت از مسافران ایرانی را، وزارت امور خارجه­ی کشور بر عهده دارد ـ و شاید بتوان در این میان برای سازمان میراث فرهنگی و گردش­گری نیز نقشی قایل شد ـ متاسفانه از سوی هیچ نهاد، وزارت­خانه، و سازمانی شاهد برخوردهایی متناسب، سنجیده، و اثرگذار در این زمینه نبوده­ایم. اقداماتی نظیر انگشت­نگاری متقابل از مسافران کشورهای مزبور، احضار سفرا و دیگر وابستگان چنین کشورهایی به وزارت امور خارجه، و سایر اقدامات مشابه ـ که اوج آن را در مصوبه­ی مجلس هشتم در رابطه با تصویب طرح لزوم برخورد یک­سان با مسافران دیگر کشورها به ایران می­توان مشاهده­کرد ـ  واکنش­هایی ثانویه، و بیش­تر تلافی­جویانه به­شمار می­روند.

این در حالی است که افکار عمومی کشور، انتظار دارند مجموعه­ی نهادهای ذی­ربط و به­ویژه زیرمجموعه­های دولت، با اتخاذ تصمیماتی راه­گشا و مدبرانه، از یک­سو زمینه و علت اصلی چنین برخوردهایی را شناسایی کرده، کم­رنگ کند و از سوی دیگر با عکس­العمل­های قاطع و افزایش هزینه­ی اقداماتی از این دست، جهت پیش­گیری از برخوردهای نامناسب با گردش­گران، زوار، و مهاجران ایرانی عمل کرده، و در مسیر احقاق حقوق و تامین احترام مسافران ایرانی در خارج از کشور گام بردارد.